Brezilya Favela Savaşları

0
1176

Brezilya favelaları arasında en çok bilinenleri Rio favelalarıdır. Rio’nun en büyük favelası Rocinha ve özellikle Michael Jackson’ın « They Dont Care About Us » şarkısına klip çektiği Santa Marta fevalası Brezilya’nın en ünlü favelalarındandır. Fakat Brezilya hükümeti son yıllarda aldığı kararlarla 2020 yılına kadar favelaları dönüştürme ve kentsel yapıya kazandırma planları hazırladı ve bu planları uygulamaya koydu. Tabiki de bu planların uygulamaya konulmasındaki hızda en büyük etken 2014 Dünya Futbol Şampiyonası ve 2016 Olimpiyat Oyunları’nın Brezilya’da düzenlenecek olmasıdır. Bu düzenleme planlarına dışardan bakıldığında sadece Brezilya’nın tanıtımına gölge düşürmemesi için ortadan kaldırılmak istendiğine dair bir izlenim yaratabilir fakat favela sorunu Brezilya için daha derin anlamlar ifade etmektedir. Şehrin göbeğinde fakirliğin, suçun ve uyuşturucu ticaretinin merkezi haline gelen favelalara polis bile tek başına girmekte güçlük çekiyordu.  Açlık, yolsuzluk ve hukuksuzlukla dolu bu fakir kenar mahallelere dışardan herhangi bir vatandaşın girmesi söz konusu bile değil.

Favela Nedir?

Genellikle Brezilya’nın diğer bölgelerinden Rio ve ya diğer büyük şehirlere iş bulma ve daha iyi bir yaşam amacıyla gelen fakat eninde sonunda daha kötü bir yaşamla karşılaşıp uyuşturucu şebekelerinin eline düşen gençler ve her yaş grubundan fakir insanın bir araya gelip yaşadığı mahallelerdir. Yoksul insanların yaşam merkezi olan bu favelalarda genellikle işsiz gençler, uyuşturucu tacirleri, Afrika kökenli Brezilya vatandaşları oturmaktadır.[1] Çoğu zaman şehrin tam göbeğinde olan bu favelalar dışardan bakıldığında çok fakir görünse de bazı mahalle sakinleri LCD televizyon, buzdolabı ve diğer elektrikli ev eşyalarına sahip. Bunlar genel olarak uyuşturucu ticaretinde aktif rol alan daha zengin fakat yasal olmayan işlerden dolayı favelalarda kalmayı tercih eden kişilerdir[2].

Türkçe’ye kenar mahalle olarak çevirebileceğimiz favelaların genel karakteristik yapısı alt yapı sisteminin bulunmamasıdır. Kanalizasyon, şu şebekesi ve elektrik gibi. Bazı favelalar bu sistemlere sahip olsalar da elektrik, şu kaçak kullanılmaktadır. Favelaların büyük çoğunluğunda yol ve ulaşım yoktur. Okul, hastane, karakol, sigorta ve banka gibi hizmet sektöründe yer alan kurumların hemen hemen hepsinden mahrumdur.[3] Zaten favelada büyüyen çocukların büyük bir kısmı eğitimlerine ya hiç başlamazlar ya da erken yaşta bırakmak zorunda kalırlar. Daha sonra birer çeteye üye olarak favela yaşamına devam ederler. Haraç ve organize suçlara üye olurlar.

Favela Çeteleri

Brezilya’nın Rio kentinde 1000 kadar irili ufaklı favela bulunmaktadır. Bu favelalardan 200 kadarı çeteler tarafından kontrol edilmektedir. Genellikle uyuşturucu ticareti ve halktan topladığı haraçlarla geçinen bu çeteler bazen halka hizmet sağlamak için de para toplamaktadır.  Zaten son derece fakir olan yerli halk favelalarda barınabilmek için birde çetelere para ödemek zorundadırlar.[4]

Daha eski tarihler de her fevalanın dağınık çeşitli güç düzeylerinde ve çeşitli silahlara sahip çeteleri son yıllarda organize bir hal almıştır. Özellikle polisin bazı birimleriyle iç içe olan bu yeni tarz çeteler son derece gelişmiş bir silahlanmaya da sahiplerdir. Özellikle rüşvetle polisten dokunulmazlık ve silah sağlayan bu örgütler eskisinden çok daha güçlenmiştir. Bu durum organize bir şekilde favelalar üzerinde baskı kurmayı kolaylaştırmakta ve suç şebekelerinin çökertilmesini güçleştirmektedir.

2008’den Beri Devam Eden Favela Baskınları

Brezilya favelaları devlet için de devlet gibidir. Kendi yasaları kendi kuralları kendi yapıları hatta kendi meslek sistemleri vardır. Çoğu da uyuşturucu ve organize suçu içinde barındırır, bazıları da bu örgütler tarafından yönetilir. Daha önceki yıllarda operasyon düzenlenmiş olsa da 2008 yılından bu yana ordu destekli ve daha büyük çaplı operasyonlar başlatılmıştır.

Polis ve hükümetin denetiminden uzak bu mahalleler hiç bir şekilde kentleşme içerisinde eritilememiş, fakir ve tehlikeli karakteristiğini hiç bir şekilde yitirmemiştir. Olimpiyat oyunları ve Dünya Şampiyonası için pek çok turistin geleceğini göz önünde bulunduran Brezilya hükümeti turistleri korkutmak istememektedir. Fakat bunun yanında favelaların varlığı her geçen yıl hükümet için daha masraflı ve daha kontrol dışı bir hal almaktadır. Yeni bir dönüşüm, sosyal yardım ve ekonomi politikasına sahip Brezilya daha modern bir görünüm daha güçlü bir ülke olmak istemektedir. Bütün bunlar için de daha çok paraya ihtiyacı vardır.[5]

2010 yılında ard arda Roçinho dâhil olmak üzere 15’den fazla favelaya baskın yapılmıştır. Ordu destekli polis baskınları kanlı olmasa da Brezilya hükümeti bu favelalarda karakollar kurup mahallelerin denetimini kaybetmek istememektedir. Fakat bu durumda favelalarda kontrolü sağlayabilecek kadar fazla polis gücü bölgeye sevk edilmeli ve de karakol inşa edilmelidir. Sadece işgal edilen 13 favelanın kontrol edilebilmesi için 2.000 görevliye ihtiyaç vardır. Brezilya hükümetinin bütün favelaları kontrol edebilecek paraya sahip olup olmadığı da tartışmalıdır[6].

Sonuç

Yıllardır fakirlikle ve suç örgütleriyle iç içe yaşayan favela sakinleri 2010 yılı itibarı ile polis, ordu ve yerinden edilme korkusunu da kazanmışlardır. 10 yıl içinde Brezilya’da köklü bir değişimin yaşanması neredeyse olanaksız gözükmektedir. Kökleşmiş, bazen polis destekli suç örgütleri, rüşvetin yaygın olması favela halkının fakirliği ve eğitimsizliği çabuk çözülebilecek sorunlar değildir. Özellikle sadece Rio’nun merkezinde bulunup işgal edilen 9 favelada 20.000 kişi yaşamaktadır. Rio’nun daha modern ve daha az suç oranına sahip bir şehir olabilmesi için ordu baskınlarından çok daha fazlasına ihtiyacı vardır. Şu da bir gerçektir ki Brezilya’nın bu konu için ayırdığı fonlarında yeterli miktarda parası yoktur.

 

Aslıhan BAŞER

UİÇ Derneği Latin Amerika Uzmanı

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.