Almanya, Tarihi Antisemitizm Utancını Göçmenlere Yüklemekten Vazgeçmeli

Almanya Antisemitizm konulu ve 5 Aralık 2023 tarihinde JACOBIN’de yayınlanan mülakatın İngilizce orjinal versiyonuna linkten ulaşabilirsiniz. 

Germany Should Stop Outsourcing Its Shame Over Historic Antisemitism to Migrants

Alman politikacılar sıklıkla atalarının suçlarının kefaretini ödedikleriyle övünüyorlar ama sonra antisemitizmin göçmenler tarafından ithal edilen bir hastalık olduğunu iddia ediyorlar. Alman hafıza kültürü, bir model olmaktan ziyade, ırkçılığı en iyi Almanların anladığı yönünde istisnai bir mit yarattı.
Prof. Dr. Esra Özyürek

RUAIRÍ CASEY
Yahudi karşıtı olaylarda artış olduğuna ilişkin raporlara atıfta bulunan Alman politikacılar, Müslümanların Hamas’tan, Yahudi düşmanlığından ve İsrail karşıtı duygulardan uzaklaşmaları gerektiğini söyledi. Bazıları sınır dışı edilme tehdidini dile getirdi. Müslümanlara karşı bu şüphe neden?

ESRA ÖZYÜREK
Alman polis raporlarına göre, Yahudilere karşı işlenen suçların yüzde 80’inden fazlasının, çoğunluğu beyaz olan aşırı sağcı aktivistler tarafından işlendiğini biliyoruz. Dolayısıyla sürekli olarak Müslümanları asıl Yahudi karşıtları olarak göstermek büyük bir sorundur.

Bu suçlama, Nazi rejiminden ders aldığınızı kanıtladığınız sürece toplum sözleşmesine girebileceğiniz fikrine dayanıyor. Bunu nasıl kanıtlayacaksın? Filosemitik olduğunuzu göstererek, ki bu Alman bağlamında İsrail’e bağlılık iddiası anlamına gelir. Tanım gereği bunu yapmayanlar Almanya’nın bir parçası olmayı hak etmiyorlar. Müslümanların farklı kültürel düşüncelere sahip olduğu ve bu sebeple Alman kültürüne uymadıkları düşüncesi uzun süredir gündemdeydi. Şimdi odak noktası antisemitizm. Sağda da solda da Müslümanların antisemitik oldukları için burada olmayı hak etmedikleri düşüncesi etrafında yerleşmiş bir duygu var.

RUAIRÍ CASEY
Alman hafıza kültürü nasıl bugünkü duruma geldi?

ESRA ÖZYÜREK
Bugün bildiğimiz Alman hafıza kültürü bir gecede gelişmedi. Uzun bir süreç aldı. Doğu Almanya faşizmi daha çok siyasi ve ekonomik bir başarısızlık olarak görüyordu. Batı Almanya bunu daha çok otoriterliğe ve ayrıca antisemitizme yol açan bir kişilik, aile ve kültür sorunu olarak gördü. 1968’deki toplumsal hareketlerle birlikte ebeveynleri Nazi rejiminin parçası olan gençler, ebeveynlerinin Üçüncü Reich döneminde oynadığı rolü sorguladılar. 1970’li ve 80’li yıllarda sivil toplum kuruluşları ve özel kişiler ailelerinde, mahallelerinde yaşananları araştırıp ortaya çıkardılar. Sonunda, bugün bildiğimiz şekliyle daha köklü Holokost hafıza kültürü 1990’larda öne çıktı.

Almanya’nın yeniden birleşmesinin ardından Berlin’de Katledilen Avrupalı Yahudiler Anıtı ve Nazi rejiminin köleleştirdiği insanlara tazminat ödeyen Anma, Sorumluluk ve Gelecek Vakfı kuruldu. Bundan kısa bir süre sonra araştırmalar bize giderek daha fazla Alman’ın kendilerine şu soruyu sormaya başladığını gösteriyor: “Yeterince yapmadık mı? Artık buna bir son verebilir miyiz?” Hafıza kültürünün resmileşip yerleşmesiyle bu tür sesler duyulmaya başlandı.

RUAIRÍ CASEY
Bu nasıl Müslümanların antisemitizm ve Holokost hafızası konusundaki tartışmalarda merkezi bir yer almasına yol açtı?

ESRA ÖZYÜREK
2000’li yıllarda Müslüman antisemitizmi kavramı ve Müslümanların Holokost’u umursamadığı düşüncesi popülerlik kazanmaya başladı. Diğer bazı faktörler de rol oynadı: 11 Eylül saldırıları, Avrupa Birliği’nin genişlemesi, Avrupa’da İsrail’e karşı protestolara yol açan İkinci İntifada ve Almanya’da vatandaşlık yasalarında yapılan değişiklikler.

O tarihten bu yana, Almanya’ya antisemitizmi getirenler olarak parmaklar giderek daha çok Müslümanlara yöneliyor. Müslüman antisemitizmiyle mücadele etmek ve ders dışı faaliyetler yoluyla Müslümanları Holokost konusunda eğitmek için büyük miktarda fon aktarıldı. Müslüman çocuklar da aynı müfredattan geçiyor ancak onların bu müfredatı beyaz Alman sınıf arkadaşları kadar iyi öğrenemedikleri yönünde bir algı var.

1960’ların sonlarından 1990’lara kadar inanılmaz yoğun çalışma yapıldı. Ancak bu, insanların ebeveynlerinin ve büyükanne ve büyükbabalarının yaptıklarıyla yüzleşmeye başladıkları modele dayanıyordu. Almanya’yı dünya çapında bir model haline getiren de buydu. Kişiselleştirilmesi, insanların ailelerini sorgulamasına yol açması açısından takdire şayandı. Ancak dezavantajı, çok kişiselleştirilmiş olması nedeniyle savaştan sonra ülkeye yeni gelenleri onun dışında bırakmasıydı. 1980’lerde ve 90’larda okula giden beyaz olmayan veya göçmen kökenli çocuklar bana, konu Nazi dönemi olduğunda öğretmenlerinin onlara ”bu senin işin değil, onunla uğraşmana gerek yok” dediğini söyledi. Bu bir sorun haline geldi, çünkü Alman anlatısına göre ebeveynleri ve büyükanne ve büyükbabaları tarafından yapılan bu büyük hatadan ders alanlar bununla yüzleştikçe daha iyi insanlar haline geldiler. Bu aynı zamanda oldukça Hıristiyan bir anlatıdır: Bir günah işlemek, sonra öğrenmek ve yeniden iyi olmak. Bu kurtarıcı anlatının dışında kalan insanların, demokratik, uygar insanlar olma yönündeki bu ulusal hikayeye girmenin başka bir yolu yok.

RUAIRÍ CASEY
Beyaz Almanlar tarafından geliştirilen hafıza kültürüne Müslümanlar nasıl dahil ediliyor?

ESRA ÖZYÜREK
Berlin’de büyük bir Filistin topluluğu var. Müslümanlara yönelik düzenlenen eğitim programlarında onlara Kudüs Baş Müftüsü (İngiltere tarafından 1921’de atanan Emin el-Hüseyni) anlatılıyor. Nazilerin işbirlikçisiydi. Bu programlar, bu adamı bir Hitlermiş gibi tasvir ederek, Filistinlilerin, ardından Arapların ve Almanya’daki Müslüman gençlerin soyağacında Hitler benzeri bir figürün yerini tespit ediyor. Böylece kendi Hitler’lerini bulabilirler ve aynı zamanda Holokost’la hesaplaşma işini de yapabilirler. O zaman teorik olarak Alman toplum sözleşmesine dahil olmanın yolu onlara açılıyor. Ama Kudüs Müftüsü Hitler değildi, Filistinliler de Nazi değil. Nazilere sempati duysa bile cinayetlerden sorumlu değildi. Ve bazı Araplar Nazilerin yanında yer alsa da, pek çoğu Müttefiklerin yanında yer aldı.

Daha büyük sorun ise Filistinli, Arap ve Müslüman gençleri Alman hafıza kültürüne entegre etmeye çalışırken aynı zamanda onları bir kenara itmesidir. Diyor ki, bu geçmişi öğreniyorsunuz ve kendi aranızda ve kendi soyağacınızda onunla ilgileniyorsunuz. Göçmenleri entegre etmeyi amaçlayan projeler aynı zamanda onları ayrıştırıyor ve farklılıklarına vurgu yapıyor. Bu aynı zamanda entegrasyonun ne kadar koşullu olduğunu, ne kadar çabuk antisemit olarak damgalanabileceklerini de gösteriyor. Zaten Alman toplumunun bir parçası olan bireylerden ziyade, Alman değerlerine sadık olduklarını kanıtlamaları gereken bir kolektif olarak kabul ediliyorlar.

RUAIRÍ CASEY
“İthal antisemitizm” terimi Alman siyasetinde ve medyasında, özellikle de İsrail karşıtlığıyla bağlantılı olarak sıklıkla kullanılıyor. Bu ne anlama geliyor?

ESRA ÖZYÜREK
Antisemitizmle ilgili resmi belgelere ya da yetkililerin açıklamalarına baktığınızda “ithal antisemitizm” tabirini duyarsınız. Buradaki fikir, ya Almanya’da antisemitizmin var olmadığı ya da Alman toplumuna tamamen yabancı olan farklı türde bir antisemitizmin geldiği yönünde. Bunun Almanya’ya utanç getirdiğine dair bir algı da var ve bu haksızlık.

Ancak Almanya’da onlarca yıldır antisemitizmin düzeylerini ölçen boylamsal araştırmalar devam ediyor ve sürekli olarak nüfusun yüzde 25’i antisemitik fikirlere sahip. Yani antisemitizmi Almanya’ya ithal etmenize gerek yok. Orada bol miktarda var. İkinci Dünya Savaşı’nın sona ermesinden bu yana Almanya’da Müslüman çoğunluklu ülkelerden veya Orta Doğu’dan insanlar var; peki neden bunca yıldır antisemitizmi teşvik etmediler? İthal antisemitizm olarak adlandırılan şey, Filistinlilere özgür ve eşit bir yaşam alanı sağlamayan İsrail politikalarına duyulan öfkedir. Tartışma, siyasi bir gerçekliği kültürel ve dini bir meseleye dönüştürüyor.

İsrail ile Hamas arasındaki çatışmanın kökeni dinsel değil. Tamamen siyasidir. Bu nedenle Almanların İsrail kaynaklı antisemitik olaylar olarak adlandırdığı olayların çatışma kızıştığında arttığını, sakinleştiğinde ise azaldığını görüyoruz. Bu gruplar arasında başka antisemitizmin olmadığını söylemiyorum. Antisemitizm uzun zamandır ortalıkta dolaşıyor. Bu güçlü bir ideolojidir ve İsrail karşıtı duygulara kelime ve tat katmıştır. Ancak iyi bir siyasi çözüm olabilirse Ortadoğu’yla bağlantılı gruplar arasındaki antisemitizmle mücadele etmek daha kolay olabilir.

RUAIRÍ CASEY
Sağ, Holokost suçunun “taşeronlaştırılmasından” nasıl faydalanıyor?

ESRA ÖZYÜREK
Nazi ideolojisiyle bağlantıları olan aşırı sağcı Alternative für Deutschland veya Hubert Aiwanger (Eylül ayında gençliğinde Nazi olmakla suçlanan Bavyera’nın lider yardımcısı bunu yalanladı ve görevine devam etti) gibi pek çok Yahudi karşıtı aktör artık siyasette meşru kabul ediliyor. Temize çıkarıldılar ve İsrail’i eleştiren yeni, korkutucu antisemitistler olduğu sürece toplumda merkezi bir konum alabiliyorlar. Antisemitizm Müslümanlara yüklendiğinden sağcı antisemitistler kabul edilebilir hale geliyor. Açıkça İsrail yanlısı olmak, birinin aşırı sağcı bir ideolog olmadığını göstermenin bir yolu haline geliyor. Omuzlarına İsrail bayrağı asarlarsa Müslüman karşıtı protestolara katılmaları normal oluyor.

RUAIRÍ CASEY
Almanya’da antisemitizm ve İslamofobi sıklıkla birbiriyle tamamen ilgisiz olgular olarak tartışılıyor. Neden?

ESRA ÖZYÜREK
Araştırmalara baktığınızda, Yahudi karşıtı duygular sergileyen kişilerin aynı zamanda İslamofobik duyguların yanı sıra siyah karşıtı, cinsiyetçi, homofobik duygular da ifade ettiğini görüyorsunuz. Ayrımcılığın farklı türlerini sanki doğası gereği farklı şeylermiş gibi ayırmak çok zararlıdır. Almanya’da yaygın bir argüman, antisemitizmin farklı olduğu, çünkü Yahudileri üstün gördüğü, ırkçılığın ise ırksallaştırılmış grupları aşağı gördüğü, dolayısıyla bunların iki farklı ayrımcılık biçimi olduğudur. Bu kesinlikle doğru değil. Her ırkçılık biraz farklı çalışır. Ortak nokta, grupların temelde farklı görülmesi ve onlara karşı hem nefret hem de korkunun bulunmasıdır.

RUAIRÍ CASEY
Kitabınızda anlattığınız Holokost eğitimi ve antisemitizmi önleme programlarında Müslüman katılımcılara kendilerini mağdur olarak görmemeleri gerektiği anlatılıyor. Neden?

ESRA ÖZYÜREK
Almanya’da savaştan sonra mağduriyet, savunulması siyasi açıdan sürdürülemez bir konum olarak görülüyor. Bu pozisyon Yahudilere ayrılmıştır. Daha sonra gelen tüm siyasi eğitim, Almanlara kurban değil, fail olduklarını öğretmek içindir. Yahudiler gerçekten de Holokost sırasında mutlak kurbanlardı. Ancak İsrail, güçlü ordusu ve müttefikleri olan güçlü bir devlettir. 7 Ekim Hamas saldırıları ile Holokost arasında bir karşılaştırma yapmak doğru değil.

Almanlar için İsrailli Yahudilerin bu hikayedeki durumu Holokost hafızasının anlatımını karmaşıklaştırıyor olabilir. İsrail-Filistin çatışmasında mağduriyetin birden fazla düzeyi vardır. Hepsinin anlaşılması gerekiyor. Yahudilerin tanım gereği mağdur olduklarını düşünmek, Almanların Yahudilere karşı suçluluklarına odaklanan benmerkezci bir anlatıdır. Mevcut gerçekliği tüm karmaşıklığıyla anlamayı zorlaştırıyor. Olaylara Filistinlilerin bakış açısından bakma yeteneğini siliyor.

RUAIRÍ CASEY
Neden bazı katılımcılara Holokost’a yanlış tepki verdikleri söylendi?

ESRA ÖZYÜREK
O programlarda Müslümanların toplama kamplarına veya diğer anma mekanlarına götürüldüklerinde korktuklarını gözlemledim. Özellikle bu hikayelere aşina olmayan, daha yeni göçmen veya Suriye’den gelen mülteciler. Bu siteleri gerçekten korkutucu buluyorlar. Müslümanlar ya da diğer azınlık grupları oraya gittiklerinde “Aman Tanrım, eğer bu şimdi olsaydı ben de bu durumda olurdum” duygusuna kapılıyorlar. Yahudilerin yerinde olurdum.” 

Öğretmenlerin onlara defalarca kızdığını gördüm: “Bunu söylemeye nasıl cesaret edersin” veya “Yahudiler gibi olduğunu düşünmeye nasıl cesaret edersin?” Sanki yarışıyorlar. Şu anda Almanya’da Müslümanların karşı karşıya olduğu durumun elbette Holokost’la hiçbir ilgisi yok. Ancak bu onların ırksallaştırılmadığı ve dışlanmadıkları anlamına gelmiyor. Dolayısıyla bu durum beyaz Alman öğretmenlerini, eğitimcilerini ve tanınmış kişileri tetikliyor. Bunun onlara Almanya’da ırksallaştırmanın bitmediğini hatırlattığına inanıyorum.

RUAIRÍ CASEY
Yani bugün Almanya’da karşılaştıkları ayrımcılıkla karşılaştırma yapmalarına izin verilmiyor mu?

ESRA ÖZYÜREK
Azınlık gruplarının kendi deneyimleri hakkında Holokost ışığında düşünmelerine izin verilmediğinde, bu programlar dersin o kısmını, yani diğer grupların da azınlık konumlarına yerleştirildiğini ve dışlandığını öğrenmeyi kaçırıyorlar. Özellikle politikacılar göçmenleri sınır dışı etmekle tehdit etmeye başladığında ya da her zaman İsrail’i desteklediklerini göstermek zorunda kaldıklarında.

Bütün milliyetçilikler, farklı derecelerde de olsa, ortak unsurları paylaşırlar. Yahudilerin Üçüncü Reich döneminde Almanya’ya sadık olmamakla suçlandıkları şey de buydu. Müslümanlara “Değerlerimize sadık değilsiniz” deniliyor ve insanlar bu tür yargılara karşı duyarlı oluyor. Holokost eğitimi sırasında pek çok Müslümanın Yahudilerle yakınlaştığını gözlemledim. İsrail söz konusu olduğunda barışçıl ve adil bir arada yaşamanın ne anlama geldiği konusunda farklı bir anlayışa sahipler. Bu, Holokost’un Yahudi kurbanlarını anlamadıkları ve onlar için hissetmedikleri anlamına gelmiyor.

RUAIRÍ CASEY
Kitabınızda Holokost kurbanlarını öğrenen Müslümanlar arasında “radikal empati” görüldüğünü anlatıyorsunuz. Bu ne anlama gelir?

ESRA ÖZYÜREK
Auschwitz’de Yahudilerin Holokost’tan önceki yaşamını gösteren bir sergi var. Aile fotoğrafları sergileniyor. Bir grup Müslüman gençle gittiğimde bu fotoğraflara bakarak çok zaman harcadılar ve gerçekten etkilendiler. “Ah, bu insanlar bize benziyor” ve “Tahmin edebiliyorum, bu fotoğraflar bana çok yakın geliyor” gibi şeyler söylediler. Bar mitzvahların veya diğer dini geleneklerin fotoğrafları var. Gençler modern ve Avrupalı göründüklerini ancak daha esmer olduklarını söyledi. Almanya’da yaşayan Müslümanlar olarak bunların kendi aile fotoğrafları olabileceğini düşünüyorlardı. İşte radikal empati budur. Bazıları, “Keşke öldürülmeselerdi, beyaz Almanlarla olamayacağım kadar arkadaş olabilseydim onlarla” dedi.

İyimser tarafım bunların üzerine inşa edilebilecek türden duygular olduğunu söylüyor. Bunun yerine politikacılar birbirlerine düşman oldukları fikrini yayıyorlar. Açıkçası İsrail ve Filistin’de durum farklı ama Almanya’da ikisi de azınlık ve birbirlerinden teselli bulan pek çok Yahudi-Müslüman grup ya da İsrail-Filistinli grup var. Birlikte aktivizm yapıyorlar, dua ediyorlar, sanat yapıyorlar. İkisinin de sağcı militanların hedefi olduğunu biliyorlar. Almanya’da ortak deneyimleri paylaşan bu iki grubun birbirine bağlı hissetmesinin bir temeli var.

RUAIRÍ CASEY
Daha kapsayıcı bir hafıza kültürü nasıl olurdu?

ESRA ÖZYÜREK
Almanların bizzat sorumluluğu üstlenmesi önemli. Ancak artık dört kişiden birinin göç geçmişine sahip olduğu bir ülkede, öğretildiği şekliyle Holokost hafıza kültürü, iyi entegre olmuş bir ulusun temelini oluşturamıyor. Artık Holokost sonrası dördüncü nesilden bahsediyoruz. Failler hayatını kaybetti. Kimsenin fail olmadığı, orada yaşayan herkesin bu suç geçmişinin yükünü taşıdığı ortak bir Holokost hafıza kültürü bulmak daha kolay. Almanya’da hâlâ etkileri var ve herkesin bundan ders alması gerekiyor. Ve herkes bundan ders alacak ve demokrasinin ne kadar önemli olduğunu, azınlık haklarının ne kadar önemli olduğunu takdir edecek.

Holokost’un anısı hepimize ait ama özellikle Almanya’ya ve tabii ki Yahudilere ait. Suç mahallinde yaşayan herkesi kapsayacak şekilde öğretilmesi gerekiyor. Evrensellik ve özgüllük arasında iyi bir denge olabilir ancak ırkçılığın bir biçimine karşı verilen bu güçlü ve başarılı mücadele, diğer grupları daha fazla sosyalleştirmek ve marjinalleştirmek için kullanılmamalıdır. İslamofobiye başvurularak antisemitizmle etkili bir şekilde mücadele edilemez.

 

Esra Özyürek, Cambridge Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde profesördür. Suçluluğun Taşeronları: Holokost Hafızası ve Savaş Sonrası Almanya’da Müslüman Aidiyeti kitabının yazarıdır.

Ruairí Casey, konut, göç ve siyaset konularına odaklanan, Berlin’de yaşayan bir gazetecidir.

Anahtar Kelimeler: Almanya Antisemitizm, Antisemitizm, İslamofobi 

Sosyal Medyada Paylaş

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Bu site, istenmeyenleri azaltmak için Akismet kullanıyor. Yorum verilerinizin nasıl işlendiği hakkında daha fazla bilgi edinin.

Tarih:

Beğenebileceğinizi Düşündük
Yazılar

NATO’nun Dünya İçin Anlamı

75 Yıl Sonra, İttifak Hâlâ Vazgeçilmez -  3 Temmuz'da...

Trump’ın Dönüşü Avrupa’yı Nasıl Dönüştürebilir?

Washington'un kucaklaması olmadan, kıta anarşik ve liberal olmayan bir...

Türk Dış Politikasında Teori İhtiyacı

T.C. Dışişleri Bakanlığı Stratejik Araştırmalar Merkezi tarafından Nisan 2024'te...

Gavrilo Princip’in Saraybosna Suikastı Motifleri

YAZININ İNGİLİZCESİ BALKAN INSIGHT TARAFINDAN YAYINLANMIŞTIR.  A Violent Desire for...